A A A

Warzywa cebulowe

Wszystkie warzywa cebulowe należą do rodzą ju Allium, rodziny Liliaceae. W Polsce upra­wiane są następujące gatunki: cebula zwyczajna — Allium cepa var. cepa Heim, cebula kartoflanka — Allium cepa var. aggre-gatum G. Don., cebula wielopiętrowa — Allium cepa var. pro-liferum Targioni — Tozzetti, szalotka — Allium ascalonicum L., siedmiolatka — Allium fistulosum L., cebula perłowa — Allium ampeloprasum L., por — Allium ampeloprasum ssp. porrum J. Gay, czosnek — Allium sativum L., szczypiorek — Allium schoenoprasum L. Wszystkie gatunki Allium pochodzą z półkuli północnej. Ojczyzną form jadalnych jest Azja Zachodnia i Środkowa. W stanie dzikim są by­linami, w uprawie natomiast roślinami wielo­letnimi pozostały: szczypiorek, siedmiolatka i cebula wielopiętrowa. Pozostałe gatunki uprawia się jako rośliny roczne, dwuletnie albo trzyletnie. W pierwszym roku uprawy warzywa cebulowe, z wyjątkiem szczypiorku i siedmiolatki, tworzą cebulę, która składa się ze skróconej łodygi, tzw. piętki, i mięsistych pochew liściowych — łusek. W mięsistych pochwach liściowych gro­madzą się substancje zapasowe. Blaszki liścio­we mogą być rurkowate (cebula, siedmiolatka) i wówczas nazywane są szczypiorem lub pła­skie (por, czosnek). System korzeniowy gatunków uprawnych z ro­dzaju Allium jest bardzo płytki; główna masa korzeni znajduje się w warstwie ornej. Wyjątek stanowi tylko por, którego korzenie w warun­kach sprzyjających sięgają do głębokości 70— 80 cm, a nawet głębiej. W drugim roku uprawy warzywa cebulowe wytwarzają pędy kwiatostanowe, kwiaty i owo­ce. Kwiatostanem jest główkowaty baldach, po­czątkowo osłonięty dwiema lub trzema okry­wami. Kwiaty składają się z 6 działek okwiatu, 6 pręcików, osadzonych w dwóch okółkach i jednego słupka. Zapylane są przez owady. Owocem jest torebka. Niasiona są czarne, trój-kanciaste. Warzywa cebulowe mają specyficzny smak i zapach dzięki zawartości olejków eterycznych. Używane są przede wszystkim jako rośliny przyprawowe, a tylko cebula i por bywają użytkowane także jako warzywo. Ponadto sta­nowią one surowiec w przetwórstwie mięsa, ryb i warzyw. Ze względu na zawarte w cebuli i w czosnku olejki eteryczne, które mają wła­ściwości antyseptyczne i lecznicze, rośliny te stanowią także cenny surowiec dla przemysłu farmaceutycznego. Wszystkie warzywa cebulowe są roślinami kli­matu umiarkowanego, jednakże wymagania klimatyczne poszczególnych gatunków są róż­ne. Szczególnie wysokie wymagania klimatycz­ne ma cebula zwyczajna. Niektóre gatunki, jak por, szczypiorek, siedmiolatka i cebula wielo­piętrowa, są wytrzymałe na niskie temperatu­ry i mogą zimować w gruncie. Warzywa cebu­lowe mają średnie wymagania wodne z wyjąt­kiem pora i czosnku, które w okresie intensyw­nego wzrostu potrzebują dużych ilości wody. Ze względu na duże wymagania świetlne nie mogą być uprawiane w^ miejscach zacienio­nych. Wymagania glebowe warzyw cebulowych są bardzo wysokie. Najbardziej odpowiadają im gleby średnio zwięzłe, piaszczysto-gliniaste lub gliniasto-piaszczyste, o wysokiej zawartości próchnicy, łatwo nagrzewające się, przepusz­czalne i przewiewne, a przy tym magazynujące dostateczne zapasy wody. Wspólną cechą wa­rzyw cebulowych jest ich duża wrażliwość na zachwaszczenie.